Sau hơn 10 năm triển khai thí điểm, chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện đã từng bước hình thành kênh tích lũy dài hạn cho người lao động. Trên cơ sở những kết quả đạt được, Nghị định 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung vừa được Chính phủ ban hành, được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự tham gia của đông đảo người lao động, người sử dụng lao động, đồng thời hình thành và phát triển hệ thống quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung, góp phần hỗ trợ phát triển thị trường vốn thông qua việc củng cố cơ sở nhà đầu tư vốn dài hạn.
Ảnh minh họa
Xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng
Căn cứ Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và Luật Đầu tư năm 2014, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 88/2016/NĐ-CP ngày 01/7/2016 về chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện. Trong đó, bảo hiểm hưu trí bổ sung được thí điểm hoạt động: hình thành quỹ từ sự đóng góp tự nguyện của người tham gia quỹ và người sử dụng lao động dưới hình thức tài khoản hưu trí cá nhân; quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện do các doanh nghiệp bảo hiểm, công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán được cấp phép quản lý.
Bà Phạm Thị Thanh Tâm – Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính cho biết, sau hơn 10 năm triển khai Nghị định số 88/2016/NĐ-CP, trên thị trường đã có 4 doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện và đang triển khai 7 quỹ với tổng trị giá tài sản ròng tính đến hết năm 2025 là gần 2.210 tỷ đồng, tăng 53% so với cuối năm 2024, gấp 26 lần so với năm 2021. Việc ra đời, vận hành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện đã góp phần đa dạng hóa các chính sách an sinh, đáp ứng nhu cầu tích lũy dài hạn cho một bộ phận người lao động có thu nhập trung bình và cao như thông lệ quốc tế.
Trên cơ sở tổng kết tình hình triển khai thí điểm chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện, để cụ thể hóa Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/8/2018 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã quy định một chương về bảo hiểm hưu trí bổ sung và giao Chính phủ hướng dẫn. Ngày 25/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung để tạo khuôn khổ pháp lý triển khai hiệu quả, bền vững chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung theo quy định tại Luật nhằm đa dạng hóa các chương trình an sinh xã hội, góp phần giảm gánh nặng của ngân sách nhà nước cho công tác an sinh xã hội, chủ động có giải pháp chính sách chuẩn bị cho giai đoạn già hóa dân số tại Việt Nam. Đồng thời, đóng góp nguồn vốn dài hạn vào thị trường vốn, góp phần phát triển cơ sở nhà đầu tư dài hạn trên thị trường vốn, thị trường trái phiếu khi khoảng 50% tổng tài sản của các quỹ hưu trí đầu tư vào trái phiếu Chính phủ.
Hoàn thiện khung pháp lý, bổ sung nhiều quy định mới
Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, Nghị định số 85/2026/NĐ-CP có một số quy định mới so với Nghị định số 88/2016/NĐ-CP. Thứ nhất, về cơ chế đóng góp và chi trả tại 85/2026/NĐ-CP đã hoàn thiện theo hướng quy định rõ cách thức, nguyên tắc người sử dụng lao động và người lao động tham gia đóng góp vào quỹ, yêu cầu người lao động và người sử dụng lao động là các đối tượng tham gia vào quỹ được tiếp cận đầy đủ thông tin, được biết về tất cả quyền lợi, nghĩa vụ để quyết định tham gia vào quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung.
Thứ hai là cơ chế đầu tư của quỹ, trên cơ sở đánh giá quá trình triển khai Nghị định 88/2016/NĐ-CP trong hơn 10 năm vừa qua, tại Nghị định 85/2026/NĐ-CP, cơ chế đầu tư đối với quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung đã được hoàn thiện theo hướng đa dạng hóa hoạt động đầu tư. Điều này đảm bảo hai mục tiêu: các đối tượng tham gia vào quỹ có điều kiện tích lũy để hưởng khoản đầu tư sinh lời khi đến tuổi nghỉ hưu, đồng thời đảm bảo cho quỹ vận hành an toàn, bền vững, công khai và minh bạch. Các sản phẩm đầu tư của quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung được mở rộng và đa dạng hơn, bao gồm đầu tư vào trái phiếu chính phủ, chứng khoán niêm yết và chứng chỉ quỹ đầu tư.
Bà Phạm Thị Thanh Tâm – Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính
Thứ ba, song song với việc mở rộng các sản phẩm đầu tư vào quỹ hưu trí này, cơ chế vận hành quản lý giám sát của quỹ hưu trí đã được cải tiến hoàn thiện để đảm bảo kiểm soát rủi ro, đảm bảo cho quỹ hoạt động công khai, minh bạch và bền vững với tính chất là một quỹ hoạt động trong lĩnh vực an sinh xã hội. Cơ chế quản lý giám sát của cơ quan quản lý nhà nước được hoàn thiện theo hướng đổi mới cơ chế báo cáo và công bố thông tin, cho phép giám sát từ xa, giám sát định kỳ và kiểm tra trực tiếp định kỳ/đột xuất để kịp thời phát hiện vi phạm trong hoạt động của hệ thống quỹ hưu trí bổ sung.
Mô hình hoạt động của quỹ hưu trí bổ sung cũng được vận hành và hoàn thiện theo hướng đảm bảo cơ chế kiểm soát đa tầng với sự kiểm soát của các bên, bao gồm: người tham gia quỹ, ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và tổ chức quản trị tài khoản hưu trí cá nhân. Tất cả quy định về quản lý giám sát này đều hướng tới việc hệ thống sẽ hoạt động ngày càng công khai, minh bạch và bền vững.
Chủ động chuẩn bị cho già hóa dân số
Có thể thấy, với vai trò là một trong các trụ cột của chế độ an sinh xã hội và được tổ chức theo mô hình quỹ hình thành từ sự tham gia tự nguyện của người sử dụng lao động và người lao động, Nghị định 85/2026/NĐ-CP đã được xây dựng và quy định theo hướng nâng cao yêu cầu công khai thông tin về chương trình hưu trí, có cơ chế để người tham gia tiếp cận đầy đủ thông tin về tình hình đóng góp và giá trị tài khoản hưu trí cá nhân. Qua đó, đảm bảo công khai, minh bạch chủ trương chính sách của Nhà nước để thu hút sự tham gia của người lao động, người sử dụng lao động.
Thời gian gần đây, số lượng cá nhân có thu nhập cao đã tăng lên nhanh chóng, do đó, ngoài kênh bảo hiểm xã hội cơ bản, việc triển khai bảo hiểm hưu trí bổ sung nhằm gia tăng mức hưởng lương hưu cao hơn cho người tham gia là cần thiết. Bên cạnh đó, trước những tác động của quá trình già hóa dân số nhanh tại Việt Nam, hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng là xu hướng tất yếu, trong đó có chế độ bảo hiểm hưu trí bổ sung nhằm đa dạng hóa các chương trình an sinh xã hội, chủ động chuẩn bị cho thực trạng già hóa dân số.
Để tiếp tục vận hành hiệu quả bảo hiểm hưu trí bổ sung vừa hỗ trợ các chính sách an sinh xã hội, vừa góp phần tham gia phát triển thị trường vốn, bổ sung nguồn lực đầu tư dài hạn cho tăng trưởng trong thời gian tới, Bộ Tài chính dự kiến triển khai một số nhiệm vụ, giải pháp.
Đó là, tiếp tục phát triển hệ thống quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung thông qua các chính sách thuế khuyến khích việc tham gia vào quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung. Tăng cường quản lý giám sát đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung và hoạt động của hệ thống quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung để các quỹ hoạt động minh bạch, an toàn, hiệu quả. Nghiên cứu, đánh giá để kiến nghị sửa đổi quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội theo hướng bổ sung phương thức cá nhân trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung.
